• 3,506 TL

  • 4,188 TL

  • 146,09 TL

  • 104.001

KAYIŞ - KASNAK KONTROLÜ,MONTAJI VE BAKIMI

Kayış - Kasnak Kontrolü,Montajı ve Bakımı
07 Mart 2017 Salı 14:40

Kayış - Kasnak Kontrolü,Montajı ve Bakımı

 

 

Kayış kasnak mekanizmaları temelde bir güç aktarım ekipmanıdır. Basit bir ifadeyle kayışlar tahrik kasnağından aldığı hareketi/gücü tahrik edilen kasnağa aktarmaya yarayan makine elemanlarından biridir. Sürtünme bazlı temas ve pozitif temas olarak ayrılır. Sürtünme bazlı olarak V kayışları; pozitif temaslı olarak da zaman kayışları örnek olarak verilebilir (Şekil 1).

 

Şekil 1.Temel kayış çalışma mantığı

Temelde iki farklı çalışma şekline göre ayrılan kayışların; kendi içinde ortam koşullarına (sıcaklık, nem, kimyasal madde vb.) ve çalışma prensiplerine göre birçok çeşidi bulunur. 

Pozitif temaslı olarak; zaman kayışı olarak adlandırılan kayışın ise kauçuk ve poliüretan olarak açık uçlu ve sonsuz özellikli çeşitleri mevcuttur.

Tüm bu ürünlerin doğru şekilde kullanılması için önce doğru ürünün seçilmesi sonrasında ise doğru bir şekilde montajının yapılarak çalışması sağlanmalıdır.

 

1.Mastar ile Kayış ve Kasnak Ölçümü 

Kayış kasnak mekanizması, birbirini tamamlayan temel iki ekipman olduğu için ölçüleri de ISO ve DIN standardına göre farklı şekilde kodlanmıştır. Üretici firmalar bu standartlara göre ürünlerin üzerine ölçülerine ve çeşidine göre gerekli etiketlemeyi/markalamayı yapmaktadır. Bazı durumlarda kayış veya kasnağın üzerinde gerekli açıklama bulunamayınca devreye mastarlar girmektedir. Mastarlar bize hangi kayışın hangi ölçüde olduğunu hızlıca tespit etmemize yarar. Ancak bu tespiti de doğru bir şekilde yapmak çok önemlidir. Kasnak tespitinde mastar kasnağa tam olarak oturmalıdır. Yani V kayışlarında temel güç aktarımı sürtünmeye bağlı olduğu için; kayışın yan yüzeyleri kasnağa tamamen oturmalıdır (Şekil 2). Aksi halde çalışma prensibi ile çeliştiği için verimli çalışmaz. 

 

Şekil 2. V kayışının kasnak üzerindeki kesit görünüşü

 

Şekil 3a’de Optibelt SPA 90x2 1610 burçlu kasnak ve mastar ile ölçümü; Şekil 3b’de ise aynı kasnağın yanlış mastarla ölçümü gösterilmiştir. Eğer tespit yanlış yapılırsa kayış kasnağa Şekil 3b’deki gibi tam olarak oturmayacaktır.

 

     

   

                                                             (a)                                                     (b)

Şekil 3.(a) Mastarla doğru ölçüm (b) Mastarla yanlış ölçüm


Hangi ölçü olduğu bilinmeyen bir kayış basit bir şekilde mastarla tespit edilebilir (Şekil 4). Burada önemli olan kullanılan kayışın klasik V kayışı mı yoksa dar kesitli V kayışımı olduğunu daha önceden bilinmesidir. Eğer klasik V ise ölçü Şekil 4’deki mastarın sol tarafı (6,10,…40) olarak tespit edilir. Dar kesitli V kayışı ise mastarın sağ tarafındaki ölçülere geçerli olarak (SPZ,…,SPC) olduğu tespit edilir. Benzer tespit şekli kanallı kayış ve kasnakları içinde mevcuttur.

 

 

                                                Şekil 4.Mastarla kayış ölçüsü belirleme

 

Kasnakların imalatı sırasında; ISO ve DIN 7753/2216 standartlarına göre olan kanal açısı α, kayışın kord yüzeyinin oturduğu çapın (dd) ölçüsüne göre değişmektedir. Şekil 5’deki tabloyu incelediğimizde 17’lik klasik bir V kayışının kord yüzeninin temas etmiş olduğu dd çapı 190 mm’den küçük ve eşit olduğunda kanallar arasındaki açı standartlara göre 34o±1 ; 190 mm’den büyük olduğunda 38o±1 olmalıdır. Bu tolerans değerleri dışında kasnaklar kullanıldığında kayışlar kasnaklar arasında uygunsuzluk olacağından optimum çalışma performansı alınamaz.

 

 

  Şekil 5. DIN ve ISO Standartlarına göre kasnak kanal açı toleransları


Kayış kasnak sistemindeki başlıca uygunsuzluklar; 

Kasnağın kanal ölçüsünün kayışın ölçüsünden büyük olması

Kasnağın kanal ölçüsünün kayışın ölçüsünden küçük olması

Kasnak kanal açısının tolerans dışında olmasıdır.

 

Eğer kasnak büyük ise kayış kasnak içinde boşa dönme yapar. Sürtünmenin çok fazla olacağından olması gerekenden fazla ısınır ve kayışın kopmasına yanmasına sebep olabilir. Aynı zamanda sürtünmenin fazla olmasından kaynaklı olarak kasnak yüzeyi de olması gerekenden fazla aşınır. Dolayısıyla malzeme ömrü azalır. Tam tersi söz konusu olursa; kayış kasnağa tam oturmadığı için yan yüzeylerde fazla aşınma meydana gelerek kayışın kopmasına neden olur. 

 

Sonuç olarak kayış kasnak uygunsuzluğu varsa doğru güç aktarımı yapılamaz. Verimsiz bir çalışma durumu söz konusu olur. Tüm bu verimsizlikler alt alt toplandığında işletmenin bilinçsiz kullanımından kaynaklı para kaybına neden olur. 

 

2.Montaj ve Montajda Dikkat Edilmesi Gerekenler

 

Güç ve hareket aktarımında kayış montajı çok önemlidir. Montaj süresi boyunca birçok parametre söz konusudur. Bunlar; bakım personeli, kasnak montajı, kayışın kasnak bütünlüğünün sağlanması ve gerginlik. Şekil 6’daki uygulamalar bu aşamada yapılmaması gerekenleri bizlere göstermektedir.

 Şekil 6. Montajda yapılan yanlış uygulamalar



Set halinde kullanılmaya uygun olan kayışların değişimi yine set halinde aynı ürünler olarak aynı üretici firmanın ürünleri olması gerekir. Set kullanım özelliği olan kayışların üretiminin, aynı tarihte veya aynı seriden olmasına gerek yoktur. Üretici firmanın, ürünlerin set halinde kullanıma uygun olduğunu belirtmesi yeterlidir. Dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta ise güç aktarımını 10 kayış set halinde çalışarak sağlıyorsa; bir kayışta meydana gelen  deformasyon sebebiyle değiştirilmesi gerekiyorsa mevcuttaki 10 kayışın hepsinin de değiştirilmesi gerekmektedir. Nedeni ise yeni ve eski kayışların tüm yükü eşit bir şekilde paylaşamamasıdır.

 

Burçlu kasnak kullanımı, yapısında bulundurduğu delikler sayesinde bakım personeline montaj ve demontajda kolaylık sağlar ve onlara zaman kazandırır. 

 

Motor ve makine millerinin, bir makine su terazisi ile hizalanması gerekebilir. Kayış kasnak sisteminde kasnaklar standart olarak maksimum 0.50  sapmaya kadar müsaade edilir. Fazlası kayış yan yüzeylerinde normalden fazla sürtünme teması sebebiyle deformasyonların artacağı için kayışlara aynı zamanda kasnak yüzeylerine zarar vererek kullanım ömürlerini ciddi ölçüde etkilier. Şekil 7’deki Optibelt Laser Pointer ile bu etkileri basitçe ortadan kaldırmak mümkündür. 

 

Herhangi bir kasnağa mıknatıslı Laser Pointer’ı Şekil 7’deki gibi sabitleyip karşı kasnağın 3 farklı noktasına (00,900 ve 2700) üzerinde ölçü skalasının bulunduğu özel mıknatıslı parçalar yerleştirilir. Çizgisel  olarak gönderilen ışık ile üç farklı noktada ölçülendirilmiş olan mıknatısın orijin noktasında olması gerekmektedir. Bu değer sağlandığında kasnaklar eksenel olarak basitçe hizalanmış olur. 

 

Şekil 7. Optibelt Laser Pointer ile kasnak hizalama

  

Kasnak gerginliği doğru güç aktarımın sağlanması, deformasyonları ve ani gerilmeleri önlemek için çok önemlidir. Eğer kayış gerginliği fazla yapılırsa;

Kayışlarda aşırı gerginlikte dolayı kopmalar 

Millerdeki kayma gerilmeleri artacağı için yataklamalarda kullanılan rulmanlarda (varsa) fazladan yüke maruz kalma

Aşırı gerginlikten dolayı motorlardaki fazla akım çekiminden dolayı enerji tüketimi miktarı artması

Aşırı çalışma gürültüsü

Zaman kayışlarında aşırı yanal hareket

Zaman kayışlarının diş diplerinde aşırı aşınma

Zaman kayışlarında kayış diplerinin kopması ile karşılaşılabilir.

Eğer kayış gerginliği olması gerekenden az ise;

V kayışlarında kayışın patinaj etkisinden dolayı boşa dönme

V kayışlarında fazla sürtünmeden kaynaklı olarak kayışlarda fazla ısınma

Sürtünme fazla olduğundan kasnak yüzeylerinde fazla aşınma

Normal şartlarda 3 kasnak değişimi 1 kayış değişimi olması gerekirken bu oranın değişmesi

V kayış kenarlarında aşırı yıpranma

Şiddetli kayış titreşimi

Kanallı kayışlarda olağan dışı aşınma ve kanalların yırtılması ile karşılaşılır.

 

Günümüzde yapılan parmakla gerginlik kontrolü ile yukarıda belirtilen fazla gerdirme veya az gerdirmenin sebep olduğu problemlerinin önüne geçmek çok mümkün değildir. Oysaki doğru gerginlik seviyesini parmakla ölçüm yerine; daha hızlı ve doğru sonuç alınabilecek özel cihazlar hem endüstriyel uygulamalar hem de otomotiv kayışları uygulamaları için kullanılmalıdır. Bu cihazlar ile temaslı veya temassız şekilde kayış üzerine gönderilen ışınlar ile frekans ölçümü yapılarak doğru gerginlik seviyesi çok hızlı bir şekilde tespit edilerek olası sebeplerin önüne geçilebilir.

  

  

Şekil 8. Opti TT ile Gerginlik Ölçümü


Gerginlik ölçümü yapmak için öncelikle sistemimizdeki kayış kasnak sisteminizi kayışı taktıktan sonra 3-4 tur döndürmek gerekir. Daha sonra kayış kasnak sistemini tamamen durdurarak statik halde Şekil 8’de gösterildiği gibi; gerginlik ölçüm cihazı kayış üzerinden yaklaşık 10 cm mesafeden gönderilen ışınlar ile şekildeki halkaların olması gerektiği şekilde konumlandırılır. Sonrasında parmağınızla kayışa vurduğunuzda cihaz, kayış üzerindeki titreşimden kaynaklı olarak frekans ölçümü yapar. Elde edilen frekans (f) değerini kayışın uzunluk ve ağırlığına bağlı olan bir formülasyon ile kayış gerginlik kuvveti newton olarak basitçe hesaplanabilir. Üretici firma katalog değerlerine göre bu değerler kontrol edilmelidir. İlk montaj ve başlangıç sonrası gerginlik değerleri farklı olduğu için yarım saatten dört saate kadar ki periyortta kayış tekrar statik halde ölçüm yapılarak gerginlik değeri kontrol edilmelidir. Aynı zamanda önleyici bakım kapsamında kayış - kasnak sistemi; 3 ile 6 aylık zaman dilimlerinde aşınma, yıpranma ve genel durumlar itibari ile kontrol edilmesi tavsiye edilir.

 

F = 4.10-6.k.L2.f2 

F: Kayış Gerginlik Kuvveti [N]

f: Frekans [Hz]

k: Kayış Ağrılık [kg/m]

L: Kayış Uzunluğu [mm]

 

3.Depolama

Doğru depolama ile kayışlar uzun yıllar muhafaza edilebilir (DIN 7716). İstenmeyen koşullarda muhafaza edilen birçok kauçuk ürünün fiziksel özelliğinde değişimler olur.

 

Dikkat edilmesi gereken noktalar;

Stok Alanı
Stoklama alanı kuru ve tozsuz olmalıdır. Kayışlar kimyasallarla, çözücülerle, yakıtlarla, kayganlaştırıcılarla, asitlerle vb. birlikte bulunmamalıdır.
Sıcaklık
Tavsiye edilen depo sıcaklığı 15o C ile 25oC arasındadır. Düşük sıcaklıklar kayışlara zarar vermese de sertleştirme yapar. Kullanmadan önce 20oC’lik bir ortamda bekletilmesi kopma ve yırtılmaları engeller.
Işık
V kayışları özellikle güneş ışığından korunmalıdır.
Ozon Gazı
Ozon gazının zarar verici etkilerinden kaçınılmalıdır.
Nem
İdeal nem ortamı %65’in altıdır.
Uygun stoklama şekli
V kayışları gergin olmadan; basınç, çektirme ve bir yere asılmadan bekletilmelidir. Eğer depolamada kalıcı deformasyonlara sebep olmamak için toplam istif yüksekliği 300mm’yi geçmemesi gerekir.
Set kullanılma özelliğine sahip ürünlerin set halinde bekletilmesine gerek yoktur.
Temizleme
V kayışlarının temizlenmesi 1/10 oranında gliserin-ispirto ile yapılmalıdır. Petrol, benzen, turpentin vb. kesinlikle kullanılmamalıdır.

 


Anıl Tepe
Optibelt Türkiye

Bu haber 1898 defa okundu

DİĞER HABERLER

Gıda Sektörüne Özel Komple Tahrik Çözümleri

Gıda Sektörüne Özel Komple Tahrik Çözümleri

Gıda Sektörüne Özel Komple Tahrik Çözümleri

SANAYİ 4.0 İLE İNSAN ODAKLI AYDINLIK FABRİKALAR GELİYOR

SANAYİ 4.0 İLE İNSAN ODAKLI AYDINLIK FABRİKALAR GELİYOR

Merhaba değerli okurlarımız, bu sayımızda Mitsubishi Electric Türkiye Fabrika Otomasyon Bölümü, OEM İş Geliştirme Departmanı Kıdemli Müdürü Sn. Tolga BİZEL ile Sanayi 4.0 üzerine keyifli bir röportaj gerçekleştirdik. Özellikle Mitsubishi Electric’in insan odaklı yaklaşımının ilginizi çekeceğini düşünüyoruz. Kendilerine, tüm misafirperverliği ve Sanayi 4.0 konusunda sorularımıza verdikleri yanıtlar için teşekkür ederiz. Şimdi sizleri bu güzel söyleşi ile baş başa bırakıyoruz.

ROBOTUN ve ENDÜSTRİ 4.0’ın ATASI: EL CEZERİ

ROBOTUN ve ENDÜSTRİ 4.0’ın ATASI: EL CEZERİ

İslam'ın Altın Çağında çalışmalar yapan Müslüman bilim adamı ve mühendis. Sibernetiğin ilk adımlarını attığı ve ilk robotu yapıp çalıştırdığı kabul edilen El Cezeri'nin Leonardo da Vinci'ye ilham kaynağı olduğu düşünülür.

ABB – DODGE RAPTOR, MAKİNANIZI KORUYAN KAPLİN

ABB – DODGE RAPTOR, MAKİNANIZI KORUYAN KAPLİN

Mekanik güç aktarım ürünleri pazarında Dodge markası ile çözüm sunmakta olan ABB yeniürünü Raptor ile kullanıcı beklentilerinin üzerine çıkarak kaplin pazarındaki payını ciddi oranda arttırmayı planlıyor.

Mükemmel dijital ikiz nasıl oluşturulur?

Mükemmel dijital ikiz nasıl oluşturulur?

Takım seçimi ve montaj oluşturma işlemlerinin dijitalleştirilmesi işlemedeki verimi artırıyor…

Interroll introduces a new generation of drum motors

Interroll introduces a new generation of drum motors

Interroll introduces a new generation of drum motors

ÇOK OKUNANLAR

KÖŞE YAZARLARI

ÖNE ÇIKANLAR

ANKET

HAVA DURUMU

5 günlük hava durumu